مردمنگار

ضمن قدردانی از زحمات جناب آقای دکتر امام جمعه مدیر محترم دفتر مطالعات و پژوهش های فرهنگی ، گزارش کتبی مباحث مطرح شده در این نشست ارائه می گردد:

دکتر اردستانی:رسانه مجازی سبب پیدایش عصری شده که این عصر با گذشته تفاوت های زیادی دارد وپیدایش این دوران جدید ،سبب مطرح شدن بحث رسانه مجازی گردید.

مطالعه دهه نود در مورد رسانه ها حاکی از این است که در ابتدا روزنامه ها طالب دارا بودن یک سایت مجزا در کنار فعالیتهای چاپی بودند وبرای اولین بار مفهوم مجازی بوجود آمد.(البته لفظ مجازی صحیح نیست.چون مجاز بر نیستی دلالت دارد ولی دنیای مجازی دنیایی واقعی است).

سپس بحث رسانه های متعامل مطرح گردید.(سایت هایی که امکان تغییروتکمیل خبر را در نتیخه تعامل با مخاطبین بوجود می آورد).گسترش عصر اینترنت و به وجود آمدن وبسایت ( خاصیت غیر تعاملی و حاوی اطلاعاتی محدود)و وبلاگ ها(خاصیت تعاملی) از پیامدهای این دوران است.

سپس شبکه های اجتماعی مثل توییتر و فیس بوک که اطلاعات را در اختیار عموم قرار داده وامکان تعامل بین افراد را سبب می گردد، وارد معرکه گردید.این شبکه ها ردوبدل کردن هر گونه اطلاعات(نوشتاری،تصویری و....)را برای عموم امکان پذیر کرده است.

بعد از گوگل و یاهوو....، فیس بوک رتبه نهم را از نظر تعداد مخاطب در کشور ما داراست ولی به علت فیلتر بودن این شبکه اجتماعی بسیاری از واقعیات در باره این شبکه و مخاطبین آن همچنان برای محققین مبهم است.(فیلترینگ و محدودیت سرعت اینترنت سبب ایجاد مشکلاتی برای مخاطبین رسانه مجازی در کشور ما گردیده است).

مهمترین ویژگی های رسانه مجازی عبارتند از:

1- جهان گستر بودن (همه مردم در سراسر دنیا می توانند در جریان هر وبلاگی قرار بگیرند).

2-شخصی بودن (به تعداد افراد روی کره زمین می توانیم وبلاگ و در واقع یک رسانه داشته باشیم).3-تعاملی بودن آن و4- صریح بودن آن.

دکتر مرادی:فاکتور ها و مسائلی در پیرامون ما وجود دارند که ثابت می کنند زندگی ما با زندگی نسل گذشته یکسان نیست.یکی از ابعادی که تحت تاثیر اینترنت دگرگون شده ،روابط انسانی است.

به طور کلی رسانه مجازی پیامدهایی برای بشر به ارمغان آورده که ابتدا به پیامدهای مثبت و پس از آن به پیامدهای منفی به صورت فهرست وار اشاره خواهد گردید و سپس جمع بندی از این پیامدها ارائه می گردد.

1)امکان پذیر ساختن انجام وظایف روزانه به صورت شبکه ای و عدم نیاز به حضور فیزیکی شخص در محل سبب کاهش ازدحام خیابانی،کاهش آلودگی هوا وصوتی وحل بسیاری از مشکلات گردیده است.

2)افزایش ارتباطات اینترنتی و تعدد ارتباطات سبب ازبین رفتن محصوریت در دنیا و ایجاد تنوع در زندگی بشر گردیده است.همین امر علاوه بر افزایش امکان دروغگویی افراد سبب تسهیل در ارتباط و به طور کلی اهمیت پیام به نسبت وابستگی های شخصیتی گردیده است.(نوشتن نامه تقریبا منسوخ شده).

یکی از حضار:منسوخ شدن نوشتن نامه که سبب ضعف نگارش و افزایش غلط املایی دربین دانش آموزان گردیده را می توان به عنوان پیامد مثبت رسانه مجازی در نظر گرفت یا پیامد منفی؟

دکتر اردستانی:این پیامد ها (هر چند منفی)جز اقتضائات هزاره سوم هستند.ممکن است دانش آموزان در حوزه نگارش ضعیف عمل کنند،ولی در سایر حوزه ها قوی تر از نسل قبل اند.

یکی از حضار:آیا استفاده از اینترنت سبب ضعف ارتباطات انسانی و افسردگی دانش آموزان گردیده است؟

دکتر اردستانی:استفاده از اینترنت سبب افسردگی نمی شود و ضعف ارتباطات انسانی نیز به علت آموزش غلط است.در واقع منطق تلویزیون ،منطق موزاییکی است.یعنی تلویزیون قدرت فکر کردن را از فرد می گیرد .در غرب آموزش به دانش آموزان در ارتباط با استفاده از رسانه به این صورت است که دانش آموز در کنار دو ساعت تماشای تلویزیون (افزایش قدرت تخیل)،دو ساعت مطالعه نیز برای افزایش قدرت فکر دارد. بنابراین مشکلات مربوط به سیاست گذاری فرهنگی و مدیریت فرهنگی را از چشم رسانه نبینیم.

دکتر مرادی در ادامه سایر پیامدهای رسانه مجازی را مطرح کرد:

دکتر مرادی:افزایش آزادی بیان از دیگر پیامدهای رسانه مجازی است؛چون ارتباطات رودررو امکان ترس ودر نتیجه عدم آزادی بیان را به همراه داشت ولی در دنیای امروز و امکان ارتباط نوین ترس از اظهار نظر را ازبین برده است.کاربران بی نام بدون ترس از افشای هویت اصلی شان می توانند از آزادی بیان استفاده کنند.

(البته این پیامدها را نمی توان صرفا مثبت و یا صرفا منفی تلقی کرد؛نوع و نحوه استفاده ما از امکانات ایجاد شده توسط رسانه مجازی بر مثبت و منفی بودن این پیامدها موثر است).

ازدیگر پیامدها،ایجاد فضایی برای سازمان یابی ارتباطات اجتماعی غیر همجنس است؛به ویژه در جوامعی که برای ارتباط اجتماعی بین دختر و پسر ممنوعیت وجود دارد.در این راستا فرصت های ارتباط و فرصت های آشنایی هم بالا رفته و سبب افزایش تنوع در انتخاب و گزینش شده است.

گزینه های انتخابی برای گزینش زندگی انسان افزایش یافته در واقع رسانه مجازی مرزهای فرهنگی را شیشه ای کرده و همین امر سبب تعدد گزینه های انتخابی گردیده.لزومی ندارد فرد در جایی که متولد شده در باقی عمر نیز آنجا بماند.افراد از فرهنگ های مختلف تاثیر می پذیرند.

یکی از حضار:آیا همین امر سبب پیچیدگی و چندوجهی شخصیت انسان هم می شود؟

دکتر مرادی:طبیعتا انسان ها را چند و جهی و شخصیت انسان ها را چند فرهنگی کرده.یعنی شخص وابستگی فرهنگی به فرهنگ بومی خویش ندارد.ظاهر شخص به ترکیبی از فرهنگ های مختلف تبدیل گردده.(همه نکاتی که عرض شدهم می توانند فرصت و هم تهدید باشند؛اگر درک و بلوغ فکری در فرد موجود باشد فرد می تواند از رسانهمجازی به عنوان ابزاری برای رشد خود استفاده کند بنابراین مثبت یا منفی بودن پیامد به نحوه استفاده فرد بر می گردد).

یکی از حضار:آیا ذکر این نکته درست است که پیامدهای مثبت رسانه مجازی و استفاده از این پیامدها به منزله نوسازی از بیرون است و این نوسازی با زیر ساخت های اجتماعی فرهنگی جامعه ما هماهنگی ندارد؟

دکتر مرادی:وقتی صحبت از تشکیل شخصیت های تکه تکه و چندوجهی می شود به این معنا نیست که چنین شخصیتی رشد نیافته است ؛اگر فرد در عین رسیدن به بلوغ فکری از رسانه مجازی استفاده کند می تواند در عین دارا بودن شخصیتی چندوجهی فردی رشد یافته نیز باشد.

چون بدون رسیدن به چنین بلوغی فرد به عضوی بدون هویت در اجتماع و در معرض آسیب های اجتماعی قرار می گیرد.

پیامد مثبت دیگر اینکه اینترنت فرصت های شنیداری و دیداری و حتی خواندنی را افزایش داده و به همین خاطر گسترش دانش را به سرعت امکان پذیر نموده است.در گذشته کسب اطلاعات فقط منوط به استفاده از کتابخانه و تحمل مشقات زیادی بود ولی در دنیای امروز فرد به راحتی می تواند از اطلاعات دسته بندی شده دراینترنت استفاده کند.

دکتر مرادی:یکی از پیامدهای منفی گسترش فضای مجازی ،متحول کردن و مخدوش کردن فرآیند جامعه پذیری است.انتقال هنجارها از یک نسل به نسل بعد (جامعه پذیری) که در جامعه گذشته از طریق خانواده و در واقع نتیجه ارتباطات چهره به چهره و دوطرفه در محیط خانواده بود ،ضعیف شده و یا حتی از بین رفته است.این امرپیامدهای مخربی برای افراد به وجود آورده؛یادگیری آداب معاشرت و آداب احترام آمیز و همنوا بودن فرد با جمع که مستلزم مشارکت در جمع های مختلف وکسب مهارتهایی از طرف خانواده است،کمرنگ شده و رفتار زننده برخی از نوجوانان و جوانان با بزرگترها حاکی از این مسئله است.

در اینجا می توانیم فرضیه ای مطرح کنیم که آیا بین رفتار برخی جوانان (مخدوش بودن فرآیند جامعه پذیری) با انزوای اجتماعی ناشی از فضای مجازی ارتباط معنادار وجود دارد؟به نظر می رسد که رابطه معنادار وجود دارد و فضای مجازیبرخورد هنجارین نوجوانان را به طرز منفی شکل داده ولی چگونگی و چرایی این رابطه نیازمند تحقیقات دقیق تر است.

یکی از حضار:طبق گزارش تحقیقاتی که در کشور انجام شده آمار ها حاکی از آن است که بین اعتیاد به اینترنت و افسردگی رابطه وجود دارد و در حال حاضر در کشور ما تعداد زیادی با این مسئله در گیرند.آیا نتایج این گزارشات صحیح است؟

دکتر اردستانی:ما ابتدا باید تعیین کنیم معتاد به اینترنت یعنی چه؟و بعد تعیین کنیم اعتیاد به اینترنت در کشور ما چه مفهومی دارد؟در ضمن تست افسردگی هم تستی گسترده است و به سادگی نمی توان آن را سنجید؟گاه به علت محدودیت سرعت اینترنت ناچاریم ساعت ها با سیستم کار کنیم و این به معنی اعتیاد به اینترنت نیست.

دکتر مرادی:از دیگر نکات منفی کم شدن تحرک فیزیکی نوجوانان است که باعث چاقی مفرط شده و هزینه های هنگفتی را گردن وزارت بهداشت و درمان انداخته است.بازی های دویدنی وفوتبال های کوچه ای که در گذشته زیاد بود کمتر شده و یا در بسیاری از محله ها اصلا وجود ندارد.

یکی از حضار:ولی بازیهای جدید امکان تحرک فیزیکی را به وجود می آورد.

دکتر مرادی:بله ولی همه قدرت خرید چنین بازی هایی را ندارند.

یکی از حضار:یکی از آسیب های فضای مجازی کمرویی بچه ها هم می تواند باشد؟

دکتر مرادی:بله ،در واقع انزوای اجتماعی یکی از پیامد های منفی رسانه مجازی است.

یکی از حضار:پیامدهای مثبت و منفی مکمل همند و شرط مدیریت پیامدهای منفی شناخت رسانه و دید همه جانبه و نه یکطرفه به این پدیده است.

دکتر مرادی:ما اصولا در ایران نقد را نمی شناسیم و به عبارتی نقد در جامعه ما حضور فعال ندارد.یا یک پدیده را بنا به دلایلی(گاهی دلایل احساسی)نفی می کنیم و یا فقط آنرا تایید می کنیم و این سنت علمی نیست.قبل از هر گونه قضاوت ارزشی اول باید بی طرفانه واقعیت را همانطور که هست و بدون هیچ گونه سوگیری بشناسیم.

هدف از بیان نکات مثبت رها کردن خود در مقابل یک پدیده و صرفا مفید بودن آن نیست.هدف از بیان نکات منفی نیز به معنای تعطیل کردن رسانه و حذف آن از زندگی نیست .مگر می شود رسانه را رها کرد؟یا آن را کنترل کرد؟رسانه مجازی مافوق کنترل شده.

هدف تنظیم رابطه علمی با پدیده فضای مجازی است. یعنی پیامدهای مثبت را ببینیم وپیامدهای منفی را مدیریت کنیم.مثلا در جهت رفع مشکل اضافه وزن که توسط فضای مجازی ایجاد شده و یا آسیب های تربیتی و معاشرتی قدم هایی برداشته شود.

به طور کلی تکنولوژی نه خوب است و نه بد.تکنولوژی هم می تونه خوب باشه و هم بد.خوب یا بد بودن آن به برخورد آگاهانه یا غیر آگاهانه ما با آن بستگی دارد.

جمع بندی توسط دکتر مرادی:نکته آخر اینکه چنانچه قادر نباشیم در چنین جلساتی نقدی منصفانه و بی طرفانه به یک پدیده داشته باشیم مسلما خروجی علمی از این جلسات که همان تنظیم رابطه اصولی و علمی با پدیده است ،حاصل نخواهد شد.

هدف از بیان پیامدهای مثبت و تأثیرات منفی گسترش فضای مجازی، نه تأیید و نه تخطئه است، بلکه هدف از بیان این مسائل؛ کسب شناخت نسبت به پیامدهای خطرناک این پدیده ی نوین و کمک به مدیریت آن پیامدها از سویی و تقویت پیامدهای مثبت این پدیده ی جهانی می باشد. تکنولوژی به خودی خود نه هدایت گرست و نه گمراه کننده. برای مدیریت پیامدهای مخرب گسترش فضای مجازی لازم است متولیان خانواده و رسانه و فرهنگ در جامعه رشد بلوغ فکری و معنوی کاربران و بویژه نوجوانان و جوانان را جدی تر و کارشناسانه تر از پیش در دستور کار خود قرار دهند. اگر کاربران از نظر فکری به بلوغ نرسیده باشند، قدرت تشخیص و تفکیک پیام های مثبت و منفی را نخواهند داشت و به قربانیان فضای مجازی تبدیل خواهند گردید. انسان با داشتن مهارت های بالای شخصیتی قادر خواهد بود از فرصتهای پرشمار موجود در فضای مجازی در راستای رشد و تعالی شخصیت خویش بهره بگیرد وگرنه این فرصتها می توانند تهدیدی برای هویتهای انسانی و روابط اجتماعی باشند.